Ziołolecznictwo (fitoterapia) jest rodzajem leczenia, w którym zastosowanie znajdują surowce oraz przetwory roślinne, jak również rośliny znane nam z codziennej diety, czyli warzywa oraz owoce.
Historia ziołolecznictwa jest tak długa jak historia cywilizacji. Z egipskich papirusów oraz inskrypcji na ścianach grobowców i świątyń dowiadujemy się o ziołach stosowanych przez kapłanów przed pięcioma tysiącami lat.
Sumerowie 5000 lat temu znali już właściwości lecznicze czosnku, mięty, rumianku, babki, piołunu. Papirus Ebersa z Teb /1550 rok p.n.e./ podaje kilkaset nazw roślin leczniczych m.in. aloes, miętę, anyż.
Także Indie już 2000 lat p.n.e. pochwalały rośliny lecznicze. Do dziś Europa zawdzięcza im dużą liczbę przypraw i produktów leczniczych: kminek, pieprz, kardamon, goździki i imbir. Chińczycy rozwinęli ziołolecznictwo na niezwykłym poziomie. Istnieją zapiski na kościach wróżebnych z II wieku p.n.e. o stosowaniu ziół w różnych schorzeniach.
Chińczycy wierzyli, że przyroda kryje w sobie lekarstwo na każdą chorobę. Do dzisiaj cały naturalny sposób leczenia związany z filozofią i religią Chin nazywa się medycyną chińską. Chińczykom zawdzięczamy takie rośliny jak rzewień, kamforę i żeń-szeń oraz umiejętności leczenia nakłuciami, czyli akupunkturę.
Ojcem medycyny zwany jest Hipokrates z Kos /ur. ok. 460 roku p.n.e./. W swoim dziele „Corpus Hipocraticum” wymienia ok. 300 leków pochodzenia naturalnego w tym 200 leków pochodzenia roślinnego. W I wieku n.e. Plimusz Stary w swym dziele „Naturalis historia” opisuje aż 1000 gatunków roślin leczniczych.
Ostatnim wielkim znawcą leku roślinnego epokiantycznej, był Galen /ur. ok. 130 roku/ przyboczny lekarz kilku cesarzy rzymskich m.in. Marka Aureliusza. Jego wielką zasługą było stworzenie nowych postaci leku roślinnego: naparu, odwaru, nalewki, mazidła. Te postaci do dziś nazywają się galenowymi.
Twórcą nowej idei w ziołolecznictwie był Paracelsus /ur. w 1493roku/. Pragnął izolować z rośliny istotę leczniczą, czyli aktywną farmakodynamicznie substancję. Na prawdziwe naukowe tory weszło ziołolecznictwo w XIX wieku, kiedy Serturner wyizolował z opium /makowca/ morfinę /1805 rok/, a Derosne - narkotynę.
W 1818 roku Pelletier i Carentou wyizolowali strychninę z nasion kulczyby, a w 1820 roku - chininę z kory chinowej i kofeinę z kawy. W 1830 roku Leroux wyizolował z kory wierzbowej salicynę /prekursor aspiryny/. „Złota era leku roślinnego” trwała do lat trzydziestych XX wieku.
Kiedy to w 1935 roku Domagk zsyntetyzował sulfonamidy. Rozpoczęła się era chemioterapii, antybiotyków, leków psychotropowych. W chwili obecnej obserwujemy znów powrót do ziołolecznictwa.
Okazało się, że wiele syntetycznych leków może przynieść oprócz korzyści, także duże i nieodwracalne szkody dla organizmu. Przyroda wprost fenomenalnie potrafi łączyć w niektórych roślinach silnie działające substancje z innymi łagodzącymi ich szkodliwe skutki, dlatego leki pochodzenia roślinnego są nadal niedościgłym wzorem dla leków syntetyzowanych chemicznie.
W ziołolecznictwie najczęściej używane są następujące wysuszone i odpowiednio rozdrobnione rośliny lub ich części: bulwa, cebula, drewno, kłącze, kora, korzeń, koszyczek, kwiat, kwiatostan, liść, nasienie, owocnia, owoc, pączek, szyszka, zarodek, znamię.
Skład i właściwości lecznicze roślin zależą od wielu czynników, a przede wszystkim od warunków, w jakich roślina żyje, od rodzaju gleby, nawożenia, właściwej pory zbioru, sposobów konserwacji, suszenia i przechowywania.
Ważną sprawą jest pora zbioru roślin. Okazało się, że zbiór pewnych roślin o określonych porach doby decyduje o zawartości w nich surowców leczniczych, jak również, że stosowanie ich przez ludzi także w odpowiednich porach może wywierać silniejsze działanie.
Niektóre zioła i procesy otrzymywania z nich leków są odkrywane od nowa i stosowane w najbardziej renomowanych ośrodkach wiedzy medycznej.
Rośliny lecznicze zawierają w swoim składzie wiele rodzajów substancji czynnych, którym zawdzięczają swoje działanie. A oto najważniejsze z nich: alkaloidy, antrazwiązki, fenole, flawonoidy, antocyjany, garbniki, glikozydy nasercowe, kumaryny, irydoidy, glukozynolaty, saponiny, olejki eteryczne, śluzy, tłuszcze, pektyny.
Piątek, 30.07.2010
